Yunanistan’ın Avrupa Birliği’ne büyük göç hareketleri sırasında iltica başvurularının geçici olarak askıya alınması yönündeki önerisi, Avrupa’da göç tartışmasını yeniden sınırların kapatılması ve insanların geri gönderilmesi eksenine taşıdı. Ancak tartışmanın en temel sorusu yine geride kalıyor: İnsanlar neden ülkelerini terk ediyor?
Savaşlar, siyasi baskılar, silahlı çatışmalar, yoksulluk, ekonomik çöküş, iklim kaynaklı afetler ve geleceksizlik milyonlarca insanı doğduğu topraklardan uzaklaştırıyor. Dünyada zorla yerinden edilmiş insanların sayısı yüz milyonlarla ifade ediliyor. Sudan’dan Ukrayna’ya, Afganistan’dan Suriye’ye kadar farklı coğrafyalarda insanlar çoğu zaman bir sabah Avrupa’ya gitmeye karar verdikleri için değil, yaşayabilecekleri güvenli bir alan giderek daraldığı için yola çıkıyor.
Buna rağmen Avrupa’daki siyasi tartışma çoğunlukla göçün nedenlerinden değil, göçmen Avrupa sınırına ulaştıktan sonra onunla ne yapılacağından başlıyor. Daha yüksek duvarlar, daha fazla sınır polisi, hızlandırılmış sınır dışı işlemleri, üçüncü ülkelerde kurulması planlanan geri dönüş merkezleri ve şimdi de iltica başvurularını tamamen askıya alma önerileri aynı yaklaşımın farklı biçimleri olarak ortaya çıkıyor.
Yunanistan Göç ve İltica Bakanı Thanos Plevris, kitlesel göç hareketlerinin yaşandığı olağanüstü dönemlerde Avrupa Birliği ülkelerinin iltica başvurularını geçici olarak durdurabilmesini istiyor. Atina, mevcut sistemin on binlerce kişinin kısa sürede sınıra ulaşması halinde yetersiz kaldığını savunuyor. Yunanistan yalnız değil. Avrupa’da birçok hükümet son yıllarda göç politikasını sınırların güçlendirilmesi, geri göndermelerin artırılması ve Avrupa dışındaki ülkelerle yapılan anlaşmalar üzerine kuruyor.
Ancak iltica hakkının askıya alınmasıyla savaş sona ermiyor. Bir sınır kapatıldığında Sudan’daki çatışma bitmiyor, Afganistan’daki baskılar ortadan kalkmıyor, Suriye’de yıkılan hayatlar yeniden kurulmuş olmuyor. Göç yolunun kapatılması, insanları harekete geçiren nedenleri ortadan kaldırmıyor. Uluslararası Göç Örgütü de yasal ve güvenli yolların daralmasının göçü tamamen durdurmak yerine insanları daha düzensiz ve tehlikeli güzergâhlara yöneltebildiğine dikkat çekiyor.
Bu nedenle “Göçmenler neden geliyor?” sorusunun yanına başka bir soru koymak gerekiyor: Onları yola çıkaran koşullar nasıl oluşuyor?
Bu sorunun tek bir cevabı ve tek bir sorumlusu yok. Devletler arasındaki savaşlar, iç savaşlar, silahlı örgütler, otoriter yönetimler, siyasi ve etnik baskılar, ekonomik eşitsizlikler, devletlerin çöküşü ve iklim krizinin ağırlaştırdığı yaşam koşulları göç hareketlerinin birbirine geçen nedenlerini oluşturuyor. Bazı insanlar siyasi baskıdan, bazıları savaştan, bazıları açlıktan, bazıları ise bütün bunların aynı anda yaşandığı bir ortamdan kaçıyor.
Avrupa da bu tablonun tamamen dışında değil. Avrupa devletleri küresel siyasetin, uluslararası ekonomik ilişkilerin, askeri ittifakların ve çatışmaların diplomatik yönetiminin aktörleri arasında. Bu nedenle Avrupa’daki göç tartışmasını yalnızca sınır güvenliğine indirgemek, göçün ortaya çıktığı daha geniş siyasi ve ekonomik koşulları görünmez hale getirme riski taşıyor.
Öte yandan Avrupa devletlerinin sınırlarını yönetme, düzensiz geçişleri denetleme ve iltica başvurularını inceleme hakkı bulunuyor. Göç baskısının özellikle dış sınır ülkelerinde ciddi idari ve toplumsal sorunlar oluşturduğu da gerçek. Fakat sınır yönetimi ile iltica hakkına erişimin ortadan kaldırılması aynı şey değil.
İltica sistemi zaten tam da savaş ve zulümden kaçan kişiyle başka nedenlerle göç eden kişiyi birbirinden ayırabilmek için var. Başvurunun yapılmasına dahi izin verilmediğinde bu ayrım nasıl yapılacak? Savaştan kaçan bir kadın, siyasi baskı nedeniyle ülkesini terk eden bir gazeteci ya da işkence tehlikesi bulunan bir insan hangi kapıyı çalacak?
Yunanistan’ın önerisinin en ciddi tartışması burada başlıyor.
Avrupa Birliği’nin haziran ayında uygulamaya giren yeni Göç ve İltica Paktı sınır işlemlerini hızlandırıyor, geri gönderme mekanizmalarını güçlendiriyor ve kriz dönemleri için özel düzenlemeler getiriyor. AB kurumları aynı zamanda iltica prosedürüne erişimin ve temel hakların korunacağını söylüyor. Yunanistan’ın önerisi ise kriz koşullarında başvurunun kendisinin geçici olarak durdurulmasını gündeme getiriyor.
Bu nedenle mesele yalnız Yunanistan’ın sınırında kaç kişinin bulunduğu değil. Mesele, Avrupa’nın bundan sonra iltica hakkını kriz zamanlarında korunması gereken bir hak mı, yoksa kriz ortaya çıktığında askıya alınabilecek bir prosedür mü olarak göreceği.
Göçü yalnız sınırda gören politika, insanı ancak kapıya ulaştığında fark ediyor. Oysa göç çok daha önce başlıyor: bomba düştüğünde, siyasi baskı başladığında, bir aile evini terk etmek zorunda kaldığında, geçimini sağlayamadığında ya da yaşadığı toprak artık güvenli olmadığında.
Avrupa’nın göç sorunuyla kalıcı biçimde uğraşmak istiyorsa yalnız “Nasıl durduracağız?” sorusunu değil, “İnsanları neden yola çıkaran koşullar devam ediyor ve bu koşulların oluşmasında kimlerin hangi sorumlulukları var?” sorusunu da tartışması gerekiyor.
Çünkü sınırı kapatmak, göçün nedenlerini ortadan kaldırmıyor. Yalnızca o nedenlerden kaçan insanların önüne yeni bir sınır daha koyuyor.
GOCCOM YUNANİSTAN
