Avrupa siyasetinin kimlik sorunu – Serdar Öztürk

Avrupa siyasetinde son yıllarda yaşanan değişimi yalnızca “aşırı sağ yükseliyor” cümlesiyle açıklamak mümkün mü? Almanya’dan Fransa’ya, İtalya’dan Hollanda’ya, Avusturya’dan İsveç’e kadar birçok ülkede milliyetçi, popülist ve göç karşıtı partiler geçmişe kıyasla daha güçlü bir konuma ulaştı. Avrupa’da önemli bir dönüşüm yaşanıyor. Sağ partiler güçlenirken, merkez sağ ve hatta bazı merkez sol partiler de sağın uzun süredir dile getirdiği konuları kendi siyasal söylemlerinin merkezine taşıyor. Tam da burada sorulması gereken soru “Avrupa sağa mı dönüyor?” yerine “Avrupa’nın siyasal merkezi mi sağa kayıyor?” olmalıdır.

İtalya’da Giorgia Meloni liderliğindeki Fratelli d’Italia, Fransa’da Marine Le Pen’in Rassemblement National’ı, Almanya’da AFD, Avusturya’da FPÖ, Hollanda’da PVV ve İspanya’da VOX aynı gibi görünse de aslında birbirlerinden önemli farklılıklar barındırıyor. Ortaklaştıkları noktalar ise göçün sınırlandırılması, ulusal egemenliğin güçlendirilmesi, güvenlik politikalarının sertleştirilmesi, geleneksel toplumsal değerlerin korunması ve Avrupa Birliği’nin yetkilerinin sorgulanması…

2015’te Avrupa’ya yönelen göç dalgasından bu yana göç, yalnızca insani bir mesele olmaktan çıkarak seçim kampanyalarının temel konularından biri haline geldi. Sığınmacıların toplumsal entegrasyonu, sınır güvenliği, düzensiz göç ve bazı Avrupa ülkelerinde artan suç ve güvenlik endişeleri, seçmenlerin siyasi tercihlerini etkileyen başlıklara dönüştü. İşte bu noktada sağ popülist partiler halkın endişelerine basit ve doğrudan cevaplar verdi.

Neydi sağ partilerin vaatleri?

Daha sıkı sınırlar, daha az göç ve daha güçlü ulusal devlet.

Merkez partilerin cevabı ise çoğu zaman daha karmaşık ve daha temkinli oldu. Tam da bu nedenle sağ partiler, seçmenin gündelik kaygılarını diğer partilerden daha açık ifade ettikleri iddiasıyla önemli bir avantaj elde etti.

Avrupa’daki sağ yükselişini sadece göçle açıklamak doğru mu? Yanıtı elbette hayır…

Avrupa’da son yıllarda ekonomik ve sosyal huzursuzluklar arttı. Hayat pahalılığı, enerji fiyatları, konut maliyetleri, gençlerin iş bulma sorunları ve sosyal devletin geleceği konusundaki kaygılar, geleneksel siyasi partilere yönelik memnuniyetsizliği artırdı. Buna bir de siyasi kurumlara duyulan güvenin azalması eklenince ortaya çıkan sonuç bu.

Popülist sağ partilerin başarısının temelinde uzun zamandır merkez partilerin sorunlar karşısında ürettiği çözümler yerine; karmaşık gibi görünen sorunlara basit cevaplar vermesi yatmıyor mu? Avrupa; “Nasıl bir toplumda yaşamak istiyoruz?” sorusunu giderek daha fazla tartışıyor. Sosyal medyanın etkisini de ekleyerek, sağ popülist hareketlerin yükselişine bir de Avrupa Birliği’nin geleceği açısından ortaya atılan güvenlik endişesini de eklemek gerekiyor.

Avrupa Birliği’nin temel fikri, ulusal egemenliğin belirli alanlarda ortak kurumlarla paylaşılması üzerine kurulu. Oysa milliyetçi sağ partiler çoğu zaman “daha güçlü ulus devletler ve daha az Brüksel müdahalesini” savunuyor.

Bu nedenle Avrupa siyasetindeki sağ yükseliş, yalnızca göç veya ekonomi meselesi değil. Aynı zamanda Avrupa’nın nasıl bir siyasi yapı olması gerektiği konusunda da bir tartışma.

Ancak burada da sağ partileri tek bir blok olarak görmek doğru olmaz. Bazıları Avrupa Birliği’nden tamamen kopmayı savunurken, bazıları birlik içerisinde kalıp yetkilerin ulusal devletlere geri verilmesini istiyor. Bu farklılıklar, Avrupa sağının geleceğinde önemli çatışmalar yaratabilir. Burada dikkat edilmesi gereken başka bin önemli nokta daha var.

Avrupa’daki her sağ seçmeni “aşırı sağ seçmeni” olarak tanımlamak doğru değil. Bir seçmen göçün sınırlandırılmasını isteyebilir ama demokratik kurumları savunabilir. Bir başkası Avrupa Birliği’nin yetkilerinin azaltılmasını isteyebilir ama liberal demokrasiden vazgeçmek istemeyebilir.

Dolayısıyla “sağ” ile “aşırı sağ” arasında ayrım yapmak gerekiyor.

Ancak bunun tersi bir hata da yapılmamalı. Demokratik seçimlerle güç kazanan her parti otomatik olarak demokratik değerler açısından risksiz kabul edilemez. Burada asıl sorun; hukuk devleti, kuvvetler ayrılığı, basın özgürlüğü, azınlık hakları, bağımsız kurumlar ve demokratik rekabet gibi temel ilkelerin korunup korunmadığıdır. Bu nedenle Avrupa’daki sağın yükselişini değerlendirirken partilerin yalnızca ekonomik veya göç politikalarına değil, demokratik kurumlarla ilişkilerine de bakmak gerekir.

Sağın yükselişini anlamak için bir de Avrupa solunun yaşadığı sorunlara da bakmak gerekiyor.

Avrupa’daki sosyal demokrat partiler uzun yıllar boyunca işçi sınıfının temel siyasi temsilcileri oldular. Fakat ekonominin dönüşmesi, sanayinin gerilemesi, küreselleşme ve seçmen tabanının değişmesiyle birlikte bu partilerin geleneksel destekçileriyle aralarındaki bağ zayıfladı. Özellikle ekonomik olarak kendisini güvencesiz hisseden işçi sınıfının bir bölümünün sağ popülist partilere yönelmesi dikkat çekici. Bu durum siyasetin klasik “işçi sınıfı = sol” denklemine artık her ülkede güvenilemeyeceğini gösteriyor. Bugünün seçmeni ekonomik olarak daha fazla devlet desteği isterken kültürel konularda daha muhafazakar olabilir. Ya da ekonomik olarak liberal olup göç konusunda sert politikaları destekleyebilir. Dolayısıyla eski sağ-sol ayrımı giderek daha karmaşık hale geldi

Avrupa’nın önündeki tabloyu tek bir siyasi yöne doğru ilerleyen kaçınılmaz bir süreç olarak görmek doğru olmaz. Sağ partilerin yükseldiği ülkeler olduğu gibi gerilediği ülkeler de var. Seçmen davranışları ekonomik koşullara, göç rakamlarına, hükümetlerin performansına ve ülkelerin tarihsel deneyimlerine göre değişebiliyor. Bu nedenle “Avrupa artık tamamen sağa döndü” demek erken olabilir.

Fakat başka bir gerçek daha var ki artık Avrupa siyasetinin de gündemi değişti.

Göç, sınır güvenliği, ulusal egemenlik, kimlik, güvenlik ve kültürel değerler artık Avrupa siyasetinin merkezinde. Ve bu gündemi uzun süre boyunca sağ popülist hareketler belirledi.

Dolayısıyla Avrupa’daki siyasi dönüşümü yalnızca sandıkta kazanan ve kaybedenler üzerinden okumak yetersiz kalıyor. Asıl dönüşüm, siyasetin hangi soruları sorduğunda ve hangi cevapları “normal” kabul ettiğinde ortaya çıkıyor.

Belki de bugün Avrupa’da yaşanan şey klasik anlamda bir “sağın iktidara yürüyüşü” değil, daha derin bir dönüşümün habercisi. Sağ partiler bu dönüşümün en görünür aktörleri olabilir. Asıl mücadele ise, demokratik değerlerden vazgeçmeden seçmenin gerçek ekonomik, sosyal ve kültürel kaygılarına kimlerin cevap verebileceği konusunda yaşanacak.

Avrupa gerçekten sağa mı dönüyor, yoksa yıllardır siyaset yapan merkez artık seçmenin değişen dünyasına cevap veremediği için mi çözülüyor? Bu sorunun yanıtı, yalnızca Avrupa’nın siyasi haritasını değil, nasıl bir toplum olmak istediğini de belirleyecek.

Yorum yap

← Ana Sayfaya Dön