Savaş Öncesi Dönemde miyiz?

Teller mit Handgranaten und Patronen zwischen Messer und Gabel

Franziska Stier

GOCCOM · Türkçe | Deutsch | Français | Italiano | English

02.11.2026 | Temel Haklar ve İnsan Hakları, Barış Politikası, Uluslararası Dayanışma

Bakın ona, çağın değişiminden söz ediyor.
Size vaat ettiği şey sosyalizmdir.
Ama arkasında, kendi ellerinizin eserlerini görün:
Size doğrultulmuş, sessiz duran devasa toplar.

Bertolt Brecht, Savaş Alfabesi, 1955

Avrupa silahlanıyor ve İsviçre de bu sürece katılıyor. Daha kasım ayında savaş malzemesi ihracatının genişletilmesi konusunda sandık başına gideceğiz (bkz. sayfa 2’deki makale). Eyaletler Konseyinde ise devasa bir silahlanma paketinin nasıl hayata geçirilebileceği tartışıldı.

Bu amaçla daha 2027 yılında 24 milyar İsviçre frangı tutarında borçlanmaya dayalı bir fon oluşturulması planlanıyor. Buradaki en büyük küstahlık, fonun başlangıçta herhangi bir finansman karşılığı gösterilmeden hazırlanmasıdır. Daha sonra halk, gerçekleşmiş bir durumla karşı karşıya bırakılmak isteniyor. Önlerine konulacak seçenek ise şu olacak: Ya katma değer vergisi artırılacak ya da kamusal hizmetlerde yeni bir tasarruf paketine gidilecek. Ulusal Konseyin bu konuda nasıl bir tutum alacağı aralık ayında ortaya çıkacak.

Bu tartışma, güvenlik kavramının ne kadar tek boyutlu ele alındığını şimdiden gösteriyor. “Ulusal güvenliğin” finansmanı her zaman “sosyal güvenliğin” aleyhine gerçekleşiyor. Almanya’da sosyal harcamalardaki kesintiler şimdiden hissedilmeye başlandı. Alman ver.di sendikasının baş ekonomisti Dierk Hirschl’in hesaplamalarına göre asıl ağır darbe borçların faizlerinin ödenmesi aşamasında ortaya çıkacak. Burada da silahlanma, borçlanma üzerinden finanse ediliyor. Ingar Solty bu durumu şöyle değerlendiriyor: “Belki de toplumun bir kesimi, gelecekte hepimizin tankların içinde yaşaması ve küçük çocuklarımızı sabahları kışlalara bırakmasıyla konut sorununun ve kreş krizinin çözülemeyeceğini o zaman fark edecektir.”

Almanya açısından yeni olan gelişme, silahlanma ideolojisinin toplumun geniş kesimleri üzerinde de etkili olmaya başlamasıdır. Solty bunu “içsel bir çağ değişimi” olarak tanımlıyor. Silahlanma tartışmasının görünürdeki gerekçesi savunma amaçlı askeri güçlenmedir. Rusya’nın Ukrayna’ya karşı başlattığı saldırı savaşı, uluslararası hukukun sistematik biçimde ihlal edilmesi ve Putin’in tekrarlanan nükleer tehditleri Avrupa’da yalnızca kurgulanmış değil, gerçek bir güvenlik ihtiyacı da yarattı. Ancak daha az açık biçimde dile getirilen, fakat belirgin olan başka bir gelişme daha yaşanıyor: Avrupa Birliği, ABD’nin yanında ya da ondan bağımsız hareket edebilecek, Almanya’nın hâkimiyetindeki bir AB’nin yeni jeopolitik güç projesi olarak kendi askeri kapasitesini proaktif biçimde genişletiyor (Solty).

Bu nedenle belirleyici soru yalnızca Avrupa’nın ne kadar silahlandığı değildir. Asıl mesele, bu silahlanmanın toplum üzerinde nasıl sonuçlar yarattığıdır. Bugün silahlanma, güvensiz bir dünyaya karşı sanki alternatifi bulunmayan bir yanıt olarak sunuluyor. Oysa bu süreç yalnızca dış tehditlere verilen bir tepki değildir. Siyasal öncelikleri değiştiriyor, muazzam miktarda kamusal ve özel kaynağı kendisine bağlıyor ve güvenliğin ne anlama geldiğine ilişkin düşünceleri yeniden şekillendiriyor. Böylece militarizasyon, başlı başına toplumsal bir projeye dönüşüyor.

İsviçre, tarafsızlığına rağmen coğrafi ve ekonomik bakımdan Avrupa’yla derin biçimde bütünleşmiş durumda. İsviçre açısından savaş öncesi dönemde bulunup bulunmadığımız sorusuna yanıt verebilmek için Avrupa Birliği ve NATO içindeki dinamikleri de incelememiz gerekiyor.

Silahlanma sarmalını kim döndürüyor?

NATO’nun daha önce gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 2’si olarak belirlenen harcama hedefi, 2025 yılında değiştirilerek 2035’e kadar yüzde 5’e ulaşılması hedefiyle yeniden düzenlendi. Bu hedef yalnızca geleneksel askeri harcamaları değil, savunmayla bağlantılı altyapı yatırımlarını da kapsıyor. Söz konusu hedef özellikle Donald Trump tarafından güçlü biçimde desteklendi. Bununla birlikte dünyanın en büyük beş silah şirketinin merkezi ABD’de bulunuyor (bkz. Solty). Dolayısıyla silahlanma yalnızca güvenlik politikası değil, aynı zamanda silah sanayisi üzerinden ekonomik canlanmayı hedefleyen, şirketlerin kâr paylarını artıran bir tür askeri Keynesçi ekonomik teşvik programıdır.

İsviçre’de de benzer bir silahlanma borç fonu gündemde. Bunun yanında, emeklilik fonlarımız üzerinden silah sanayisine şimdiden milyonlarca frank yatırım yapılıyor. WAV Araştırma Grubu, en az sekiz İsviçre emeklilik fonunun silah şirketlerinde toplam 638 milyon franklık yatırımı bulunduğunu ortaya çıkardı. Bu şirketler arasında atom silahları ve misket bombaları geliştiren kuruluşlar da bulunuyor. Oysa bu tür silahların finansmanı, İsviçre Savaş Malzemesi Yasası tarafından esasen yasaklanıyor. Kasım ayında oylayacağımız Savaş Malzemesi Yasası’nın gevşetilmesi, Avrupa’daki silahlanmayı daha da körükleyecek. Bundan en fazla yararlanacak şirket ise Alman Rheinmetall olacak. İsviçre Ekonomik İşler Devlet Sekreterliği (SECO), 2025 yılında toplam 2,77 milyar İsviçre frangı tutarında savaş malzemesi ihracatına onay verdi. Bunun yüzde 71’i Rheinmetall’e bağlı üç iştirak ve ortak girişim şirketinden oluşuyordu. Böylece silahlanma çoktan İsviçre için de bir ticari faaliyet alanına dönüşmüş durumda.

Ancak dış politika sahnesinde mesele yalnızca silah sanayisiyle sınırlı değil. Avrupa’daki dış politika uzlaşması, ekonomik çıkarlarla jeopolitik güç oluşturma hedeflerini birbirine bağlıyor. Solty, dış politika kararlarını şekillendiren çevrelerde iki temel eğilim bulunduğunu belirtiyor: “Bir tarafta ABD’nin ayrıcalıklı ortağı olarak küresel güç oluşturmayı hedefleyen Atlantikçiler bulunuyor. Diğer tarafta ise ABD’den ve NATO’dan bağımsız bir askeri hareket kapasitesi oluşturmak isteyen Alman-Avrupalı jeopolitik stratejistler yer alıyor.”

Askeri açıdan küçük, ancak ekonomik bakımdan önemli bir aktör olan İsviçre’nin bu güç mücadelesinde nasıl konumlanacağı şimdilik belirsiz. Bununla birlikte, dış politika alanındaki stratejik kararların ekonomik çıkarlar temelinde alınacağını öngörmek mümkün.

Sosyalistler olarak bizim bu mayın tarlasına girmememiz gerekiyor. Bizim meselemiz kiminle birlikte silahlanacağımız ve nasıl “savaşabilecek duruma geleceğimiz” olmamalıdır. Asıl sorumuz, barışı kurma ve sürdürebilme yeteneğini nasıl yeniden kazanacağımız olmalıdır. Maja Apelt şöyle yazıyor: “Savaşa hazır olmak, başkalarının hayatını ve yaşam koşullarını, aynı zamanda kendi hayatımızı tehlikeye atma isteğine ve kapasitesine sahip olmak anlamına gelir.” Peki, iş bölümüne dayalı ve hiyerarşik biçimde örgütlenmiş öldürme faaliyetini nasıl engelleyebiliriz?

Apelt, militarizasyonun müdahale edilmesi gereken üç temel alanını belirliyor:

Maddi militarizasyon: Silahlanma için ulusal ekonominin muazzam kaynaklarının seferber edilmesidir. Bundan silah şirketleri yararlanırken eğitim ve sosyal hizmetler gibi başka alanlara ayrılması gereken kaynaklar azalır.

İdeolojik militarizasyon: Toplumun ahlaki, ideolojik ve psikolojik bakımdan savaşa hazırlanmasıdır. Savunma düşüncesinin toplumun genel zihniyetinin bir parçası haline getirilmesi amaçlanır. Bu alan, psikolojik ve bedensel zırhlanmayla, belirli erkeklik biçimlerinin kahramanlaştırılmasıyla ve kadınların çocuk doğurma rolüne indirgenmesiyle de bağlantılıdır. Bunun bir örneği, Fransa’da “demografik yeniden silahlanma” adı altında başlatılan, doğum oranlarını artırmayı hedefleyen devlet kampanyasıdır. Militarize edilmiş bir toplumun çocuklara ve genç insanların hayatlarının “zorunlu savunmanın” kurbanları olarak savaşta feda edilmesini kabul edecek bir toplumsal zihniyete ihtiyacı vardır.

Kurumsal militarizasyon: Ordunun doğrudan güçlendirilmesidir. Bunun için askeri teknolojilere büyük yatırımlar yapılır ve asker toplama faaliyetleri artırılır. Bu gelişmenin İsviçre’deki karşılıklarını da sivil hizmete yönelik kısıtlamaların ağırlaştırılmasında ve 14 Haziran 2026 referandumunun çok küçük bir farkla kaybedilmesinde görüyoruz.

Peki savaş öncesi dönem ne zaman başlar?

Silahlanmaya ilişkin kamusal tartışmalar, başka bir seçenek yokmuş gibi yürütülüyor. “Barış istiyorsan savaşa hazırlan” anlayışı hâkim. Ingar Solty, bu mantığa göre dünyanın en etkili barış aktivistlerinin silah şirketleri olması gerektiğini alaycı biçimde yazıyor. Oysa şiddetin meşruiyete ihtiyacı vardır. Özellikle de şiddet liberal demokrasiler tarafından örgütleniyorsa. Afganistan’ın işgalinin Afgan kadınlarını özgürleştirme gerekçesiyle savunulduğunu acıyla hatırlıyorum. O dönemde özgürleştirilmesi gerektiği söylenen kadınlar, bugün yine aynı rejimin yönetimi altında yaşamaya mahkûm edilmiş durumda. Üstelik onların korunması meselesi yeniden tartışmaya açılmış bulunuyor. Dolayısıyla savaşın siyasal bir araç olarak normalleştirilmesine kararlılıkla karşı çıkmalıyız. Bu normalleştirme, kadınları korumaya yönelik liberal bir vaat biçiminde sunulsa bile.

Christa Wolf, Kassandra adlı eserinde kahramanına eyleme geçmeyi gerektiren şu soruları sordurur: “Giderek içine sürüklendiğimiz savaş durumu gerçekte ne zaman başladı? Ve geri dönüşün artık mümkün olmadığı söylenen bu noktaya nasıl geldik?” (bkz. Brunner) Wolf burada “savaş öncesi dönem” kavramını kullanır. Bu dönemin kurallarının açıkça dile getirilmesi, yazıya geçirilmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması gerektiğini savunur. Wolf şöyle der: “Orada, başka cümlelerin yanında şu da yazardı: Kendi tarafınızdakilerin sizi aldatmasına izin vermeyin.”

Bu aldatmacalardan biri, militarizasyonun modern, kapsayıcı ve hatta özgürleştirici bir gelişme gibi gösterilmesidir. Kadınların askeri kurumlara daha fazla dâhil edilmesi, bu kurumların şiddete dayalı işleyiş mantığını değiştirmez. Aksine, militarizasyonun toplum nezdinde yeniden meşrulaştırılmasına katkıda bulunabilir.

Bir başka aldatmaca ise caydırıcılığın, silahlanmanın ve atom silahlarının alternatifsiz olduğu iddiasıdır. Brunner’e göre bu anlayışla “Avrupa barış projesi” bir savunma birliğine dönüştürülmek isteniyor. Burada mesele yalnızca militarizasyonun, gerçekçi siyasetin daha küçük kötülüğü olarak kabul edilmesi değildir. Aynı zamanda insanların iç dünyalarının, maddi olmayan genel bir seferberlik yönünde dönüştürülmesidir. Hissettiklerimiz, düşündüklerimiz ve içselleştirdiklerimiz savaşın şiddetinden önce ortaya çıkar ve savaşın ardından da varlığını sürdürür.

İsviçre bu yeni düzenlemelerin dışında kalamaz. Ancak bunun yanıtı zorunlu olarak Avrupa’nın silahlanma sarmalına katılmak değildir.

Bu nedenle karşıt bir anlatıya ihtiyacımız var. Feminist bir dış politika, militarizasyonu ve onun toplumsal koşullarını sorgulamadığı sürece tek başına yeterli değildir. Feminizm aynı zamanda nasıl bir güvenlik anlayışı oluşturmak istediğimizi sorgulamak anlamına gelmelidir. Dolayısıyla amacımız, sosyal, ekolojik ve sivil güvenliği gerçekten birlikte ele alan bir güvenlik projesi geliştirmek olmalıdır.

Savaş, ancak silahların kullanılmaya başlanmasıyla ortaya çıkmaz. Savaş; ekonomik çıkarların, jeopolitik güç ilişkilerinin, milliyetçi anlatıların ve kimin koruyacağına, kimin korunacağına ilişkin ataerkil anlayışların içinde oluşur. Bu nedenle kendimizi yalnızca belirli savaşlarda yaşanan aşırılıkları kınamakla sınırlandıramayız. Militarizm, milliyetçilik, sömürgecilik, emperyalizm, kapitalizm ve ataerki arasındaki iç içe geçmiş ilişkileri görmeli ve bunlardan kimlerin çıkar sağladığını açıkça ortaya koymalıyız.

Bu aynı zamanda güvenliği öncelikle ulusal sınırlar üzerinden değil, aşağıdan, toplumun ihtiyaçlarından hareketle düşünmek ve ifade etmek anlamına gelir. Sonuçta bir toplum ancak insanların barınacak bir evi varsa, bakım emeği yerine getirilebiliyorsa, sağlık hizmetlerine ulaşılabiliyorsa ve yaşamın maddi temelleri korunabiliyorsa güvenli olabilir. Bu yalnızca İsviçre için değil, uluslararası düzeyde de geçerlidir. Dolayısıyla yalnızca ekonomik meseleler olarak sunulan serbest ticaret anlaşmaları da en az askeri iş birlikleri kadar barışı kurma ve sürdürebilme kapasitesi açısından önem taşır. 24 milyar franklık silahlanma paketine ve yaklaşan Savaş Malzemesi Yasası oylamasına ilişkin siyasal kararlar, birer sınıf meselesidir. İsviçre silah lobisi de küresel militarizasyon pastasından pay almak istiyor. Bunun bedelini sosyal güvenliğin tasfiye edilmesiyle, feminist mücadelelerde yaşanan gerilemelerle ve savaşın içsel hazırlığı olarak duygusal zırhlanmayla ödüyoruz. Bu koşullarda otoriter ve faşist güçlerin gelişmesine şaşırmamalıyız.

Savaş öncesi dönem çoktan başladı.

Franziska Stier, BastA! Parti Sekreteri

Kaynaklar ve literatür

Jutta Weber: https://www.zeitschrift-luxemburg.de/artikel/wider-den-vorkrieg
Ingar Solty: https://www.zeitschrift-luxemburg.de/artikel/die-ideologie-der-inneren-zeitenwende
Maja Apelt: https://www.zeitschrift-luxemburg.de/artikel/das-geschlecht-der-kriegstuechtigkeit
Jan Jirat: https://www.woz.ch/2640/ruestungsreport-2026/lex-rheinmetall/!GPT99DHJ3XJK
https://www.saldo.ch/artikel/artikeldetail/pensionskassen-investieren-viel-gel-in-ruestungskonzerne
https://wav.info/recherchen/wav-daten-ermoeglichen-ruestungsrecherchen

Yorum yap

← Ana Sayfaya Dön