Kategori: Kültür & Sanat

  • Sinan

    Sinan

    “Çıkmalısın,” dedi; insanı, saklandığı o fare deliği gibi dar, nemli, yapış yapış — nefes almanın bile zor olduğu yerden çıkarmak için…

    Kendi karamsarlık ülkesinde yaşarken o, bir direnişçiydi.

    Sesinin rengine bin bir sevdayı, aklı, bilinci, direnişi sarmıştı. Soğukta üşüyen bir eli tutar gibi sıcaktı sesi.

    “Çıkmalıyız oradan, ikimiz de. Sen, istediğin yolda yürüme özgürlüğüne sahipsin,” derken sesi titriyordu.

    Sürgündü Sinan. Bilinmez bir ülkenin nimetleri önüne serilmiş, sevinciyle yaşamasına sevinenler vardı. Bir şekilde o ülkeye kapağı atınca her şeyin çok iyi olacağını düşünüp “Hadi, iyisin!” gibi müstehzi cümleler kuruyor, gülücükler koyuyorlardı iç dökümlerine.

    Sinan — çocuk muydu, genç miydi, yaşlı mıydı bilmiyorum. Kimsenin ruhunu incitmez, kendi ruhunu ortaya koyardı. Sağa sola dertlenmek şöyle dursun, dostlarının yaralarını sarardı.

    Tıpkı Gezi’de olduğu gibi…

    En önde, o kızıl bayrağın olanca ateşiyle, bir barikatın başında duruyor, korkutuyordu o kamuflaj giysili bedenleri, hatta devleti.

    İşte tam o sırada tanıdım onu. Adını, ona seslenen çocuklardan duydum.

    “Sinan abi!” diye bağırıyorlardı.

    Girdiğim o kuytu yerde üstüm başım sırılsıklamdı; üşümüştüm, açtım. Kaç gündür direniyorduk.

    Beni görünce — sonradan fark ettiğim o kıvırcık saçlarına elini doladı, eline dolanan birkaç saç telini silkerek gülümsedi.

    Sıra bana gelmişti. İyice küçülmüştüm; iki apartman arasında saklandığım o kuytulukta, “Çık oradan, saklanma. Ben, biz varız,” dedi.

    Gece karanlık değildi. Ay, jandarma ışığı gibi ortalığı parlatırken gözlerini gördüm. “Güven bana,” dercesine kırptı. Ben de ona gözlerimi kırpar buldum.

    Oysa sırf evdekileri kızdırmak için Gezi’ye katılmıştım. Bir biçimde kendimi binlerce insanın arasında, yürürken, slogan atarken bulmuştum. Orada, o birkaç dakika birkaç güne dönüştü.

    Hep yanında, arkasında duruyor, takip ediyordum. Parkta yemek sırasında Sinan sanki hiç yemek yemiyordu; kolektif bir yaşamın hayaliyle doyan biriydi sanki.

    Beni o gece, sıkıştığım, nefes almakta bile zorlandığım panik atağımın ilk evresinde oradan çıkarmıştı. Hiç unutmadım.

    “Arada haberleşiriz,” diyerek telefonumu verdim, onunkini de aldım tabii.

    Yıllardır takip ettim, haberleştik. O elinin sıcaklığını hiç unutmadım; kıvırcık saçlarını, içinden çıkamadığı durumlarda karıştırırkenki hâllerini, organize ettiği topluluğa nasıl cesaret verdiğini… Belli ilk meşaleyi Sinan yakmıştır. Kim bilir.

    Şimdi diyorlar ki:

    “Sinan, çok uzaklarda, başka bir ülkeye kaçmış.”

    Ben ise o gidişe kaçmak diyemem. O, bir mecburiyet diyorum.

    Sinan, neredeysen…

    O beni o gece çıkardığın o yere çok minnettarım. Benimle geçirdiğin o birkaç günde öğrettiğin bilinç, direnme gücü için…

    “Rastlaşma” ya da “rastlamak” — seninle anlam bulan iki kelime değil artık hayatımda.

    Sinan, eğer bir kuytu köşeye saklanman gerekirse, beni hatırla. Kendinin elini tut, oradan çık.

    Beni hatırla.

    Beni hisset.

    Defne

  • Brecht’ten Bugüne Sürgün ve Göç: FIT Festival Lugano’da

    Brecht’ten Bugüne Sürgün ve Göç: FIT Festival Lugano’da

    İsviçre’nin Lugano kentinde düzenlenen FIT Uluslararası Tiyatro ve Çağdaş Sahne Festivali, bu yıl göç, sürgün, sansür, kimlik ve ifade özgürlüğünü sahnenin merkezine taşıyor. 2–11 Ekim tarihleri arasında gerçekleştirilecek festivalde dünyanın farklı bölgelerinden sanatçılar, yalnızca oyunlarını değil, yaşadıkları göçleri, zorunlu yer değiştirmeleri ve sınırların ötesine taşınan hayatları da seyirciyle buluşturacak.

    Festivalin bu eksendeki en dikkat çekici çalışmalarından biri, Lübnanlı sanatçılar Rabih Mroué ve Lina Majdalanie’nin “Four Walls and a Roof” adlı yapımı.

    Oyun, Alman şair ve oyun yazarı Bertolt Brecht’in 1947 yılında ABD’de Amerikan Karşıtı Faaliyetleri İzleme Komitesi karşısında sorgulanmasından hareket ediyor. Nazi Almanyası’ndan kaçmak zorunda kalan, yıllarca farklı ülkelerde sürgünde yaşayan ve savaş sonrasında ABD’de de siyasi baskıyla karşılaşan Brecht’in yaşamı, yapımda yalnızca tarihsel bir olay olarak ele alınmıyor.

    Brecht’in sürgün deneyimi, günümüz dünyasındaki göç, siyasi baskı, sansür ve aidiyet tartışmalarıyla yan yana getiriliyor.

    Brecht, Hitler’in iktidara gelmesinin ardından 1933’te Almanya’dan ayrılmak zorunda kaldı. Avrupa’nın farklı ülkelerinde yaşadı; savaşın yayılmasıyla birlikte sürgün hayatı onu ABD’ye kadar götürdü. Ancak burada da siyasi görüşleri nedeniyle Amerikan makamlarının hedefi oldu. 1947’de Amerikan Karşıtı Faaliyetleri İzleme Komitesi tarafından sorgulandı ve kısa süre sonra ABD’den ayrıldı.

    Aradan onlarca yıl geçmesine rağmen Brecht’in hikâyesinin taşıdığı soru güncelliğini koruyor: Bir insan ülkesini terk ettiğinde yalnızca bir sınırı mı geçer, yoksa diliyle, kimliğiyle, geçmişiyle ve siyasi düşünceleriyle birlikte başka bir hayat kurmaya mı zorlanır?

    “Four Walls and a Roof” bu soruyu Brecht’in hikâyesiyle sınırlı bırakmıyor.

    Rabih Mroué ve Lina Majdalanie de kendi yaşamlarında Beyrut’tan Berlin’e uzanan bir göç deneyimi yaşadı. Böylece sahnedeki Brecht anlatısı ile günümüz sanatçılarının göç ve yer değiştirme deneyimleri birbirine bağlanıyor. Geçmişin siyasi sürgünü ile bugünün göçmen sanatçısının yaşadığı aidiyet ve özgürlük sorunları aynı sahnede buluşuyor.

    FIT Festival’in 2026 programındaki göç teması bununla da sınırlı değil.

    Festivalde İsviçre’den Güney Afrika’ya, Lübnan’dan Filistin’e, Tunus’tan Mısır’a uzanan farklı coğrafyalardan sanatçılar yer alıyor. Programdaki birçok çalışma sınırlar, kimlikler ve farklı toplumlar arasında gidip gelen insanların deneyimlerinden besleniyor.

    “Kids” adlı proje bu karşılaşmanın en çarpıcı örneklerinden biri. Boris Nikitin ve Tšeliso Monaheng’in çalışması Lugano, Basel ve Johannesburg’u aynı anda birbirine bağlıyor. Johannesburg’da hareket eden gençlerin yaşamı canlı görüntülerle İsviçre’deki seyirciye ulaştırılıyor.

    Binlerce kilometrelik mesafe, sahne üzerinde ortadan kalkıyor.

    Bir tarafta Güney Afrika’daki gençlerin yaşadığı kent, diğer tarafta İsviçre’de onları izleyen insanlar bulunuyor. Böylece festival, göçün ve sınırların yalnızca fiziksel hareketlerden ibaret olmadığını; kültürün, müziğin ve hikâyelerin de sınırlar arasında dolaştığını gösteriyor.

    Programdaki bir başka önemli çalışma, Lübnan ve Filistin coğrafyalarından gelen sanatçıların üretimleri aracılığıyla hafıza ve yerinden edilme meselesini gündeme taşıyor.

    Filistinli yönetmen Kamal Aljafari’nin “A Fidai Film” adlı filmi de festival kapsamında gösterilecek. Film, görüntüler ve arşivler üzerinden Filistin’in hafızasına ve kaybedilen geçmişin yeniden kurulmasına odaklanıyor.

    Tunuslu sanatçı Khalil Hentati’nin “Aïchoucha” adlı çalışması ise geleneksel Tunus müziğini elektronik seslerle bir araya getirerek geçmiş ile bugün arasında başka bir köprü kuruyor. Kasetler, kayıtlar ve sesler bir kültürün sınırlar arasında nasıl taşındığını anlatının parçası haline getiriyor.

    Mısırlı sanatçı Islam Elarabi’nin “Just One Tile” adlı çalışması ile Oulouy’un “Black” performansı da kimlik, şiddet ve özgürlük tartışmalarını sahneye taşıyor.

    Festival bu nedenle yalnızca farklı ülkelerden sanatçıların Lugano’da buluştuğu uluslararası bir etkinlik değil.

    Asıl dikkat çekici olan, dünyanın farklı bölgelerinden gelen insanların göç, sürgün, kimlik, baskı ve özgürlük deneyimlerinin aynı sahne üzerinde birbirine temas etmesi.

    Bugün milyonlarca insan savaş, siyasi baskı, ekonomik yıkım ve yaşam koşulları nedeniyle doğduğu yeri terk etmek zorunda kalıyor. Göç çoğu zaman sınırlar, rakamlar ve devlet politikaları üzerinden tartışılıyor.

    Sanat ise aynı meselenin başka bir tarafını görünür kılıyor: Geride bırakılan evleri, kaybedilen dilleri, taşınan hatıraları ve yeni bir yerde yeniden kurulan hayatları.

    Brecht’in yaklaşık bir yüzyıl önce başlayan sürgün yolculuğu ile bugün dünyanın farklı bölgelerinden Lugano’ya gelen sanatçıların hikâyeleri arasında tam da bu nedenle güçlü bir bağ bulunuyor.

    Coğrafyalar değişiyor, sınırlar değişiyor, göç yolları değişiyor; fakat sürgün edilen insanın özgürlük ve aidiyet arayışı değişmiyor.

    FIT Festival bu yıl Lugano’da sahneyi tam da bu sorunun etrafında kuruyor.

    GOCCOM İSVİÇRE

  • KARALAMA DEFTERİ’NDE DOST SESİ- Süleyman Kuş

    KARALAMA DEFTERİ’NDE DOST SESİ- Süleyman Kuş

    Kendi dilinden, kültüründen ve halklar denizinden uzakta yaşamak zorunda kalan insanlar için bir dost sesi duymak, türküler ve şarkılar dinlemek, incelikle üretilmiş bir eseri deneyimlemek; bu yanılgı ve yalanlar çağında “ayık gözlerle” üreten sanat ve kültür emekçileriyle etkileşmek, kısacası kültürel yeniden üretim, kaybolup gitmemek için yaşamsal bir ihtiyaçtır.

    Bu üretimi kendi cephesinden desteklemeye çalışan kimi insanlarımız, karınca kararınca bir şeyler üretmekte; YouTube kanalları açmakta, internet televizyonları üzerinden siyasi sürgünlere, sığınmacılara ve duyarlı göçmenlere ulaşmaya çalışmaktadır.

    Karalama Defteri’nin yolculuğu

    2020 Mayıs’ından bu yana yayımladığı Karalama Defteri adlı kültür-sanat programıyla Hasan Bulut, bu alanda kendini sürekli geliştiren, bölgesellikten evrenselliğe uzanan geniş bir bakış açısını sahiplenen bir siyasi sürgün olarak dikkat çekiyor.

    Mardef — Maraş Kültür Dernekleri Federasyonu — içinde, bu yörenin kültürel ve sanatsal değerlerini tanıtma amacıyla başladığı yolculuğu, daha sonra coğrafyamızın bütün ilerici ve devrimci değerlerine kucak açan bir bakış açısıyla zenginleştirmiş durumda.

    Bu değerleri insanlarımıza tanıtmak, sistemin yağmacı ve gerici işgal kültürüne karşı durmak; entegrasyon adı altındaki kültürel asimilasyona ve modern devşirmeciliğe karşı devrimci, sosyalist değerlere yönelmek amacıyla, birkaç fireyi saymazsak yaklaşık 125 haftadır büyük bir emekle programını sürdürüyor.

    Bir yandan her birimiz gibi gündelik yaşam kavgasını verirken, öte yandan her hafta yeni bir konuk için hazırlık yapıyor; kitaplar inceliyor, programın afiş ve görsellerini hazırlıyor. Yayın günü geldiğinde ise herhangi bir yardımcısı olmadan hem sunucu hem de teknik sorumlu olarak, oldukça dar bir mekânda ve yetersiz teknik ekipmanla iyi bir iş çıkarmaya çalışıyor.

    Programlarda izleyicilerle konuğun yazılı olarak etkileşmesi de mümkün.

    Bir kültürel hafıza ve arşiv

    Karalama Defteri’nin önemli özelliklerinden biri de yaklaşık iki saat süren “muhabbetleriyle” ülkenin ve sürgün coğrafyasının yerel ve genel anlamda geniş bir arşivi olma yolunda ilerlemesi; böylece önemli kültürel değerleri yeniden toplumsal hafızaya taşımasıdır.

    Devrimci bir kültür yayın politikası doğrultusunda, popüler kültürün dayattığı isimler yerine sistemin görmezden geldiği, baskıladığı ya da görünmez kıldığı yetenekli sanat emekçileri görünür kılınmakta; onların ürünlerinin topluma ulaşmasına destek verilmektedir.

    İstedik ki bu kez biz sevgili Hasan’ı konuk etmiş olalım ve yıllardır sürdürdüğü bu çabayı tanıtalım.

    Karalama Defteri’ndeki ifade tarzıyla öz yaşam öyküsü şöyle özetlenebilir:

    Elbistan’dan sürgüne uzanan bir yaşam

    İki çocuklu, yoksul bir Türk Alevi ailenin büyük oğlu olarak Maraş’ın Elbistan ilçesinde yılbaşı günü dünyaya gelir; ancak nüfus kayıtlarına 5 Haziran 1968 olarak geçer.

    İç göçle çocuk yaşta tanışır. Ailesi, bir kat yatak ve birkaç kap kacakla çıktıkları tanker yolculuğuyla İskenderun’a gelir. İlk, orta ve lise eğitimini burada tamamlar.

    Politik faaliyetleri ve gözaltılar nedeniyle eğitimine devam edemez. Birçok işte çalışır. Daha sonra İskenderun Belediyesi’nde işçi olarak çalışmaya başlar.

    DİSK Genel-İş Sendikası’nda yöneticilik yapar. Toplu iş sözleşmesi sürecinde yaşanan anlaşmazlıklar, iş bırakma eylemleri ve açlık grevinde yer alması nedeniyle, sendikacı olmasına rağmen arkadaşlarıyla birlikte işten çıkarılır.

    1996 yılında tutuklanır. Cezaevinden çıktıktan sonra politik baskıların ardı arkası kesilmeyince, iç göçle sürdürdüğü yaşamına bu kez dış göç eklenir ve 1999 yılında yurt dışına çıkar.

    Politik, sosyal ve kültürel çalışmalarına yurt dışında devam eder.

    Bugün Mardef TV ve Karalama Defteri YouTube kanalı üzerinden yayınlarını sürdürmekte, aynı zamanda fotoğraf sanatıyla da ilgilenmektedir.