İsviçre’nin Lugano kentinde düzenlenen FIT Uluslararası Tiyatro ve Çağdaş Sahne Festivali, bu yıl göç, sürgün, sansür, kimlik ve ifade özgürlüğünü sahnenin merkezine taşıyor. 2–11 Ekim tarihleri arasında gerçekleştirilecek festivalde dünyanın farklı bölgelerinden sanatçılar, yalnızca oyunlarını değil, yaşadıkları göçleri, zorunlu yer değiştirmeleri ve sınırların ötesine taşınan hayatları da seyirciyle buluşturacak.
Festivalin bu eksendeki en dikkat çekici çalışmalarından biri, Lübnanlı sanatçılar Rabih Mroué ve Lina Majdalanie’nin “Four Walls and a Roof” adlı yapımı.
Oyun, Alman şair ve oyun yazarı Bertolt Brecht’in 1947 yılında ABD’de Amerikan Karşıtı Faaliyetleri İzleme Komitesi karşısında sorgulanmasından hareket ediyor. Nazi Almanyası’ndan kaçmak zorunda kalan, yıllarca farklı ülkelerde sürgünde yaşayan ve savaş sonrasında ABD’de de siyasi baskıyla karşılaşan Brecht’in yaşamı, yapımda yalnızca tarihsel bir olay olarak ele alınmıyor.
Brecht’in sürgün deneyimi, günümüz dünyasındaki göç, siyasi baskı, sansür ve aidiyet tartışmalarıyla yan yana getiriliyor.
Brecht, Hitler’in iktidara gelmesinin ardından 1933’te Almanya’dan ayrılmak zorunda kaldı. Avrupa’nın farklı ülkelerinde yaşadı; savaşın yayılmasıyla birlikte sürgün hayatı onu ABD’ye kadar götürdü. Ancak burada da siyasi görüşleri nedeniyle Amerikan makamlarının hedefi oldu. 1947’de Amerikan Karşıtı Faaliyetleri İzleme Komitesi tarafından sorgulandı ve kısa süre sonra ABD’den ayrıldı.
Aradan onlarca yıl geçmesine rağmen Brecht’in hikâyesinin taşıdığı soru güncelliğini koruyor: Bir insan ülkesini terk ettiğinde yalnızca bir sınırı mı geçer, yoksa diliyle, kimliğiyle, geçmişiyle ve siyasi düşünceleriyle birlikte başka bir hayat kurmaya mı zorlanır?
“Four Walls and a Roof” bu soruyu Brecht’in hikâyesiyle sınırlı bırakmıyor.
Rabih Mroué ve Lina Majdalanie de kendi yaşamlarında Beyrut’tan Berlin’e uzanan bir göç deneyimi yaşadı. Böylece sahnedeki Brecht anlatısı ile günümüz sanatçılarının göç ve yer değiştirme deneyimleri birbirine bağlanıyor. Geçmişin siyasi sürgünü ile bugünün göçmen sanatçısının yaşadığı aidiyet ve özgürlük sorunları aynı sahnede buluşuyor.
FIT Festival’in 2026 programındaki göç teması bununla da sınırlı değil.
Festivalde İsviçre’den Güney Afrika’ya, Lübnan’dan Filistin’e, Tunus’tan Mısır’a uzanan farklı coğrafyalardan sanatçılar yer alıyor. Programdaki birçok çalışma sınırlar, kimlikler ve farklı toplumlar arasında gidip gelen insanların deneyimlerinden besleniyor.
“Kids” adlı proje bu karşılaşmanın en çarpıcı örneklerinden biri. Boris Nikitin ve Tšeliso Monaheng’in çalışması Lugano, Basel ve Johannesburg’u aynı anda birbirine bağlıyor. Johannesburg’da hareket eden gençlerin yaşamı canlı görüntülerle İsviçre’deki seyirciye ulaştırılıyor.
Binlerce kilometrelik mesafe, sahne üzerinde ortadan kalkıyor.
Bir tarafta Güney Afrika’daki gençlerin yaşadığı kent, diğer tarafta İsviçre’de onları izleyen insanlar bulunuyor. Böylece festival, göçün ve sınırların yalnızca fiziksel hareketlerden ibaret olmadığını; kültürün, müziğin ve hikâyelerin de sınırlar arasında dolaştığını gösteriyor.
Programdaki bir başka önemli çalışma, Lübnan ve Filistin coğrafyalarından gelen sanatçıların üretimleri aracılığıyla hafıza ve yerinden edilme meselesini gündeme taşıyor.
Filistinli yönetmen Kamal Aljafari’nin “A Fidai Film” adlı filmi de festival kapsamında gösterilecek. Film, görüntüler ve arşivler üzerinden Filistin’in hafızasına ve kaybedilen geçmişin yeniden kurulmasına odaklanıyor.
Tunuslu sanatçı Khalil Hentati’nin “Aïchoucha” adlı çalışması ise geleneksel Tunus müziğini elektronik seslerle bir araya getirerek geçmiş ile bugün arasında başka bir köprü kuruyor. Kasetler, kayıtlar ve sesler bir kültürün sınırlar arasında nasıl taşındığını anlatının parçası haline getiriyor.
Mısırlı sanatçı Islam Elarabi’nin “Just One Tile” adlı çalışması ile Oulouy’un “Black” performansı da kimlik, şiddet ve özgürlük tartışmalarını sahneye taşıyor.
Festival bu nedenle yalnızca farklı ülkelerden sanatçıların Lugano’da buluştuğu uluslararası bir etkinlik değil.
Asıl dikkat çekici olan, dünyanın farklı bölgelerinden gelen insanların göç, sürgün, kimlik, baskı ve özgürlük deneyimlerinin aynı sahne üzerinde birbirine temas etmesi.
Bugün milyonlarca insan savaş, siyasi baskı, ekonomik yıkım ve yaşam koşulları nedeniyle doğduğu yeri terk etmek zorunda kalıyor. Göç çoğu zaman sınırlar, rakamlar ve devlet politikaları üzerinden tartışılıyor.
Sanat ise aynı meselenin başka bir tarafını görünür kılıyor: Geride bırakılan evleri, kaybedilen dilleri, taşınan hatıraları ve yeni bir yerde yeniden kurulan hayatları.
Brecht’in yaklaşık bir yüzyıl önce başlayan sürgün yolculuğu ile bugün dünyanın farklı bölgelerinden Lugano’ya gelen sanatçıların hikâyeleri arasında tam da bu nedenle güçlü bir bağ bulunuyor.
Coğrafyalar değişiyor, sınırlar değişiyor, göç yolları değişiyor; fakat sürgün edilen insanın özgürlük ve aidiyet arayışı değişmiyor.
FIT Festival bu yıl Lugano’da sahneyi tam da bu sorunun etrafında kuruyor.
GOCCOM İSVİÇRE

Güzel bir etkinlik katılmak ve dayanma göstermek gerekir. Emeği geçenlere teşekkür ediyorum.