Bir insan ne zaman göçmen olur? Bir sınırı geçtiğinde mi? Pasaportuna başka bir ülkenin giriş damgası vurulduğunda mı? Yoksa evi yıkıldığında, mahallesi haritadan silindiğinde, çocuklarını gömdüğünde ve geriye dönebileceği bir hayat kalmadığında mı? Gazze bugün bu sorunun en ağır cevaplarından birini veriyor.
Reuters’ın 4 Ekim 2026 tarihli haberinde aktardığı Filistin Yönetimi verilerine göre, 7 Ekim 2023’ten sonra başlayan savaş sırasında Gazze’den ayrılan 100 binden fazla Filistinli hâlâ yurtdışında bulunuyor. Yaklaşık 7 bin kişi ise Gazze’ye dönebildi. Savaşın başlangıcından bu yana üç yıl geçti. Ateşkes ilan edildi, yeniden inşadan söz edildi, siyasi planlar açıklandı. Ama evlerine dönmek isteyenler için güvenli ve yaşanabilir bir hayat hâlâ uzak.
Çünkü dönmek için yalnızca bir sınır kapısının açılması yetmiyor. Dönecek bir ev, yaşanacak bir mahalle, çocukların gidebileceği bir okul, hastaların ulaşabileceği bir hastane, içilecek su ve yarının bugünden daha güvenli olacağına dair asgari bir umut gerekiyor. Gazze’de bunların büyük bölümü hâlâ yok.
Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi’nin 25 Eylül tarihli durum raporunda aktarılan değerlendirmeye göre Gazze nüfusunun yüzde 94’ü acil barınma ve temel ev eşyası yardımına ihtiyaç duyuyor. Hanelerin yüzde 65’i çadırlarda veya derme çatma barınaklarda yaşamaya çalışıyor. Yüz binlerce insan kış yaklaşırken yağmur ve sel tehlikesiyle karşı karşıya.
Ateşkes, savaşın insanlar üzerindeki sonuçlarını ortadan kaldırmadı. BM raporu, saldırılar ve diğer askerî faaliyetlerin sürdüğünü; suya, temel sağlık hizmetlerine ve barınma malzemelerine erişimde ağır sorunlar yaşandığını bildiriyor. İnsani yardımların finansmanındaki açıklar ve malzeme girişindeki kısıtlamalar, ailelerin kışa hazırlanmasını da engelliyor.
Gazze’den çıkabilenlerin önemli bir bölümü başka ülkelerde bekliyor. Ne tam anlamıyla yeni bir hayat kurabiliyorlar ne de eski hayatlarına dönebiliyorlar. Onlardan biri Omar al-Hassayna.
Reuters’ın haberine göre Hassayna Kahire’de yaşıyor. Filistinli yetkililerin aktardığı bilgilere göre, 22 Kasım 2023’te Gazze kentinde ailesinin sığındığı apartmanlara düzenlenen İsrail saldırılarında geniş ailesinden 308 kişi öldü. Kaybettikleri arasında eşi, dört yetişkin oğlu ve dört küçük torunu da vardı.
Reuters, İsrail ordusunun bu saldırının ayrıntıları hakkında yöneltilen sorulara yanıt vermediğini aktardı. Ordu, Gazze’deki saldırılarının askerî hedeflere yönelik olduğunu ve sivillere verilen zararı azaltmaya çalıştığını savundu.
Hassayna, Gazze’deki yangın ve güvenlik ekipmanları işinden geriye kalan ürünlerin bir bölümünü satarak Kahire’deki yaşamını sürdürüyor. Ama bekliyor. Gazze’ye dönebileceği günü bekliyor. Onun hikâyesi yalnızca bir insanın trajedisi değil; savaşın göçü nasıl yarattığını gösteren binlerce hikâyeden biri.
Çünkü göç çoğu zaman insanların bir sabah uyanıp başka bir ülkede yaşamaya karar vermesiyle başlamıyor. Önce savaş geliyor. Sonra bombalar. Evler yıkılıyor. İşyerleri kapanıyor. Okullar kullanılamaz hâle geliyor. Hastaneler çalışamaz duruma düşüyor. Aileler parçalanıyor. İnsanların yaşadıkları toprakla kurdukları maddi bağlar birer birer kopuyor. Ve sonunda geriye tek bir seçenek kalıyor: Gitmek.
Sonra aynı insanlar dünyanın başka yerlerinde “göçmen”, “mülteci”, “sığınmacı” ya da “yabancı” olarak tartışılmaya başlanıyor. Sınırlar nasıl korunacak? Kaç kişi kabul edilecek? Kim geri gönderilecek? Göç nasıl durdurulacak? Oysa bütün bu sorulardan önce sorulması gereken başka bir soru var: İnsanları yola çıkaran koşulları kim yaratıyor?
Gazze bu soruyu dünyanın önüne bütün çıplaklığıyla koyuyor. Bugün Gazze dışında yaşayan 100 binden fazla insan yalnızca başka ülkelerde bulunan Filistinliler değildir. Birçoğu geride bıraktığı evin, mahallenin ve hayatın yeniden kurulmasını bekleyen insanlardır.
Fakat yeniden inşa yalnızca beton dökmek değildir. Bir kenti yeniden kurmak; insanların güven içinde yaşayabilmesi, çocukların okula gidebilmesi, hastanelerin çalışması, suyun akması, insanların geçimini sağlayabilmesi ve bir daha aynı yıkımın yaşanmayacağına inanabilmesi demektir. Bunlar sağlanmadığı sürece “geri dönüş” yalnızca siyasi bir kavram olarak kalır.
Gazze’nin insanları istatistik değildir. Her rakamın arkasında yarım kalmış bir hayat, kaybedilmiş bir aile, terk edilmiş bir ev ve taşınmak zorunda kalınmış bir hafıza vardır. Bugün dünya göçü tartışırken çoğu zaman sınırda bekleyen insanı görüyor. Ama o insanın sınıra gelmeden önce yaşadıklarını görmüyor.
Gazze’ye bakıldığında gerçek çok daha açık: Göç sınırda başlamaz. Göç, insanın yaşayabileceği yer ortadan kaldırıldığında başlar. Ve insanların evlerine dönebileceği koşullar yaratılmadığı sürece Gazze’de savaşın ürettiği göç bitmiş olmayacak.
GOCCOM
